– कृष्ण अधिकारी ‘रवि’
वि.सं. २००६ साल वैशाख १० गते (२२ अप्रिल १९४९) स्थापना भएको नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी विभिन्न आरोह–अवरोह पार गर्दै आज गम्भीर र महत्वपूर्ण मोडमा उभिएको छ । सामन्तवाद, भारतीय विस्तारवाद र अमेरिकी साम्राज्यवाद विरुद्ध निरन्तर संघर्ष गर्दै आएको यस आन्दोलनले नेपालको संविधानमा ‘समाजवाद उन्मुख’ संविधान लेख्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ । तर यति लामो यात्राका बाबजुद आज कम्युनिस्ट आन्दोलन एकताको अभावमा कमजोर बन्दै गएको यथार्थलाई अस्वीकार गर्न सकिँदैन ।
प्रारम्भदेखि नै कार्यदिशा, कार्यक्रम र कार्ययोजनामा देखिएका असहमति, तीव्र अन्तरसंघर्ष र दुई लाइन संघर्षले पार्टीलाई पटक–पटक विभाजनतर्फ धकेल्यो । आन्तरिक मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय कम्युनिस्ट आन्दोलन भित्रका बहस र विवादहरूले पनि नेपालमा प्रभाव प¥यो । परिणामस्वरूप, ७६ वर्ष लामो इतिहास बोकेको आन्दोलनले अनेकौं उतारचढाव र पीडा भोग्नुप¥र्यो । आजको विश्व सन्दर्भमा परिस्थिति झनै जटिल बन्दै गएको छ । हिजोको सामन्तवादी संरचना डिजिटल युगमा रूपान्तरण हुँदैछ । अर्धसामन्ती र अर्धऔपनिवेशिक अवस्थाबाट विश्व अहिले डिजिटल साम्राज्यवादतर्फ उन्मुख भइरहेको छ । पूँजीवादले नयाँ प्रविधि र सूचना प्रवाहको माध्यमबाट आफ्नो प्रभुत्व अझ सुदृढ बनाइरहेको छ । पूँजीवाद डिजिटल पूँजीवादमा प्रवेश गर्दै गरेको यस्तो अवस्थामा माक्र्सवाद–लेनिनवाद–माओवादको परम्परागत व्याख्या मात्र पर्याप्त हुँदैन भन्ने बहस उठ्नु स्वाभाविक हो । माक्र्सवादको नयाँ विकास चाहिएको छ । नयाँ युगको माक्र्सवादको अन्वेषण गर्नु छ । कसैले गर्न नसकेको काम गर्नु छ । सबै भङ्गालाहरू संकल्पका साथ जोड्नु छ। समाजवाद उन्मुख संविधान हाम्रो कार्यनीति हो। निर्वाचन र प्रतिस्पर्धाको बीचबाट समाजवादको आधार निर्माण गर्दै, लक्ष्य वैज्ञानिक समाजवाद हो ।
यिनै परिवर्तित परिस्थितिका बीच नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले), नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) र अन्य सबै कम्युनिस्ट पार्टी तथा देशभक्त शक्तिहरू एक ठाउँमा आउन आवश्यक छ । एउटै लक्ष्य र विचार बोकेका शक्तिहरू टुक्रिँदा राजनीतिक प्रभाव त घट्छ नै, जनतामा पनि निराशा पैदा हुन्छ । त्यसैले आजको आवश्यकता केवल एकताको नारा होइन, सार्थक र दिगो एकता हो । यस्तो एकता जसले विचारमा स्पष्टता, नेतृत्वमा सहमति र कार्यशैलीमा रूपान्तरण ल्याओस् । केवल पद र शक्तिको बाँडफाँडमा आधारित एकता दीर्घकालीन हुन सक्दैन । यसका लागि निर्मम आत्मसमिक्षा गर्दै बलियो विश्वासको आधार र साझा कार्यदिशा अवलम्बन गर्न अत्यावश्यक देखियो । साथै, नयाँ युगअनुसार माक्र्सवादको विकास र पुनव्र्याख्या पनि आवश्यक छ । डिजिटल अर्थतन्त्र, सूचना प्रविधि र विश्वव्यापीकरणका चुनौतीहरूलाई सम्बोधन गर्ने नयाँ सोच, रणनीति, कार्यनीति र कार्ययोजना बिना समाजवादी आन्दोलन अघि बढ्न सक्दैन ।
अन्ततः, नेपालमा वैज्ञानिक समाजवादी लक्ष्य प्राप्त गर्न कम्युनिस्ट शक्तिहरूको एकता अपरिहार्य छ । विभाजनले कमजोर बनाउँछ, एकताले शक्ति दिन्छ । अब विलम्ब नगरी सबै कम्युनिस्ट शक्तिहरू एकताबद्ध भएर नयाँ युगको निर्माणतर्फ लामबद्ध हुनु समयको माग हो । आजको नेपालको भूराजनीति संवेदनशील अवस्थामा छ । अमेरिकी साम्राज्यवाद आफ्नो गुम्दै गएको शक्ति र ‘अमेरिका फस्र्ट’ भन्ने महत्वाकांक्षी उद्देश्य सहित मध्यपूर्वमा भयानक हमला गरिरहेको छ । यो कतै तेस्रो विश्वयुद्धतर्फ त पुग्दैन भन्ने शंका पैदा भएको छ । त्यसैले कम्युनिस्ट एकता र ध्रुवीकरण अनिवार्य शर्त बनेको छ । त्यसैले प्रश्न उठ्छ— के हामी त्यो लक्ष्यतर्फ अघि बढिरहेका छौं ? किन हामी आफैं विभाजनको शिकार भइरहेका छौं ? आज नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी लगायतका सबै शक्तिहरू अलग हुँदा यो दुर्दशा भएको हैन र ? जनताको मत विभाजित भएको हैन र ? यो पनि भएकै हो नि ! २०७९ को निर्वाचनमा ५० प्रतिशत भएको जनमत २०८२ फागुन २१ को निर्वाचनमा २२ प्रतिशतमा झरेको छ । अब हामीले पुरानै लयमा कम्युनिस्ट आन्दोलन र जनमतलाई फर्काउनु छ । आन्दोलन कमजोर बनेको छ। यो यथार्थ हामीले स्वीकार्नै पर्छ ।
अब किन एकता अपरिहार्य छ ?
पहिलो शर्त, जनताको मतलाई एकताबद्ध गर्न । दोस्रो, सशक्त प्रतिपक्ष र राष्ट्रिय स्वाधीनताको रक्षा गर्देै, सुशासन, सामाजिक न्याय, समृद्धि र भ्रष्टाचार अन्त्य गर्न । तेस्रो, वैज्ञानिक समाजवादको लक्ष्यलाई व्यवहारमा लागू गर्न । चौथो, सार्वभौमसत्ता र क्षेत्रीय सम्प्रभुताको रक्षा गर्न । पाँचौं, राष्ट्रियता, नागरिक अधिकार र जनजीविकाको सुनिश्चित गर्न । छैठौं, पञ्चशीलको सिद्धान्त र असंलग्न परराष्ट्र नीति पालना गर्न । सातौं, असमान सन्धि–सम्झौता खारेज गरी समयसापेक्ष नयाँ सन्धि–सम्झौता गर्न । नयाँ युगसँगै नयाँ चुनौती थपिएको छ ! साथीहरू, आज विश्व बदलिएको छ । सामन्तवादको रूप बदलिएको छ, पूँजीवाद डिजिटल स्वरूपमा आएको छ । अब लडाइँ केवल पुरानो शैलीमा सम्भव छैन । नयाँ सोच, नयाँ रणनीति र नयाँ कार्यक्रम सहितको एकता आवश्यक हुन्छ । हामीले माक्र्सवादलाई पुरानै रूपमा होइन, नयाँ युगअनुसार विकास गर्ने साहस गर्नुपर्छ । हाम्रो प्रतिबद्धता— आफ्नो पद के हुन्छ भन्ने होइन, कम्युनिस्ट आन्दोलन के हुन्छ भन्नेमा चिन्ता गरौ ं। मुख्य कुरा पद होइन, भूमिका हो भन्ने आँट गरौं । हामीले हाम्रो तर्फबाट जस्तोसुकै त्याग गर्न तयार छौ ।
अब हामीले के गर्ने ?
विगतका कमजोरीहरूको निर्मम आत्मसमिक्षा गरौं । व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि उठौं । साझा कार्यदिशा निर्माण गरौं । सबै कम्युनिस्ट शक्तिहरूलाई एकै ठाउँमा ल्याउने प्रतिबद्धता गरौं । हाम्रो लक्ष्य ः साथीहरू, विभाजनले हामीलाई कमजोर बनायो, अब एकताले मात्र बलियो बनाउँछ । अब समय आएको छ! सबै कम्युनिस्ट शक्तिहरू एकजुट हुने, नयाँ वैज्ञानिक समाजवादी नेपाल निर्माण गर्ने ।
अब ढिला नगरौ! आउनुहोस्, एकजुट बनौं !
नेकपा एमालेका अध्यक्ष के पि शर्मा वली र नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)का संयोजक पुष्पकमल दाहाल लगायत सबै कम्युनिस्ट पार्टीका नेताहरूलाई बामपंथी एकताको लागि दबाब र सुझाव दिदै, देशका सबै जिल्लाहरूबाट कम्युनिस्ट एकताको पहल गरौ यो आजको आवस्यकता हो भने नेपाल राष्ट्र र भावि पुस्ताको लागि उपहार हो । एकजुट हुनु आजको आवश्यकता हो । ( लेखक नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) केन्द्रीय सदस्य हुन् । )